TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn tất di dời 41.540 căn nhà trên và ven sông, kênh, rạch.
Để thực hiện kế hoạch này, Thành phố dự kiến triển khai 115 dự án chỉnh trang đô thị tại 53 phường, xã, với tổng vốn đầu tư lên tới 396.875 tỷ đồng.
115 dự án, gần 397.000 tỷ đồng
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, chương trình chỉnh trang khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch được xác định là một nhiệm vụ trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030.
Mục tiêu không chỉ là di dời nhà dân. Sau khi người dân được bố trí nơi ở mới, các khu vực ven kênh rạch sẽ tiếp tục được đầu tư bờ kè, đường giao thông, công viên cây xanh và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.
Để hoàn tất di dời 41.540 căn nhà ven kênh rạch, TP.HCM sẽ triển khai 115 dự án chỉnh trang đô thị, với tổng vốn đầu tư dự kiến 396.875 tỷ đồng, tại 53 phường, xã.
Tổng vốn dự kiến cho 115 dự án là 396.875 tỷ đồng. Trong đó có 70 dự án sử dụng vốn đầu tư công, với tổng mức đầu tư khoảng 232.770 tỷ đồng. Đáng chú ý, chi phí bồi thường và giải phóng mặt bằng chiếm tới 72,8%, tương đương khoảng 169.435 tỷ đồng. 45 dự án còn lại sẽ được triển khai theo hình thức xã hội hóa và PPP, với tổng vốn dự kiến khoảng 164.033 tỷ đồng.
Thành phố cũng dự kiến khai thác quỹ đất sau khi di dời để tạo thêm nguồn vốn tái đầu tư. Số tiền ước tính khoảng 90.343 tỷ đồng từ việc đấu giá đất công và quỹ đất thương mại tại một số khu vực như bờ Nam Kênh Đôi, rạch Xóm Củi và Tạ Quang Bửu.
Quận 8 cũ là khu vực bị ảnh hưởng lớn nhất
Trong số các khu vực triển khai chương trình, Quận 8 cũ có quy mô di dời lớn nhất.
Có 19 tuyến kênh rạch với khoảng 14.950 căn nhà thuộc diện phải di dời. Con số này chiếm hơn 1/3 tổng số 41.540 căn nhà của toàn Thành phố.
Đây cũng là khu vực mà việc chỉnh trang có thể tạo ra thay đổi lớn về diện mạo đô thị khi các tuyến kênh được giải phóng, xây dựng bờ kè, đường giao thông và không gian công cộng.
4 năm để di dời hơn 41.000 căn nhà
TP.HCM không thực hiện việc di dời cùng lúc mà chia thành từng giai đoạn.
Năm 2026, Thành phố đặt mục tiêu di dời khoảng 2.921 căn nhà. Đồng thời khởi công dự án Rạch Văn Thánh và hoàn thành 10 dự án chuyển tiếp.
Đến thời điểm này, Thành phố đã chuẩn bị 1.202 căn hộ và nền đất để phục vụ tái định cư.
Sang năm 2027, số căn nhà được di dời lũy kế dự kiến đạt 5.139 căn.
Thành phố cũng đặt mục tiêu đưa vào sử dụng 3.510 căn nhà ở xã hội từ nguồn vốn ngoài ngân sách và khởi công 11 dự án đầu tư công.
Đến 2030, TP.HCM sẽ phải hoàn tất di dời toàn bộ 41.540 căn nhà ven kênh rạch.
Năm 2028 sẽ là giai đoạn tăng tốc.
Số căn nhà được di dời lũy kế dự kiến đạt 26.508 căn, tương đương 63,8% tổng kế hoạch. Đây cũng là thời điểm các dự án thực hiện theo hình thức PPP dự kiến đồng loạt khởi công.
Đến năm 2029-2030, mục tiêu là hoàn tất di dời toàn bộ 41.540 căn nhà.
Sau đó, Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, công viên cây xanh và các công trình chỉnh trang tại những khu vực đã giải phóng mặt bằng.
60% hộ dân muốn nhận tiền và tự lo chỗ ở
Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch lần này là phương án tái định cư.
Theo khảo sát của Sở Xây dựng, khoảng 60% hộ dân lựa chọn nhận tiền bồi thường theo giá thị trường và tự lo nơi ở mới.
Khoảng 40% còn lại, tương đương 15.285 căn/nền, có nhu cầu được bố trí tái định cư.
Tuy nhiên, bài toán này không đơn giản.
Phần lớn nhà ven kênh rạch không đủ điều kiện bồi thường về đất do có trường hợp lấn chiếm.
Vì vậy, TP.HCM dự kiến áp dụng cơ chế đặc thù, sử dụng quỹ nhà ở xã hội để bố trí tái định cư cho người dân.
Quỹ nhà tái định cư dự kiến được bố trí tại 45 dự án, với quy mô 17.668 căn hộ và nền đất, cộng thêm 902 căn có sẵn.
Bài toán lớn nhất không chỉ là tiền
Nhìn vào con số gần 397.000 tỷ đồng, có thể thấy đây không đơn thuần là một chương trình giải tỏa nhà ven kênh.
TP.HCM đang cùng lúc phải xử lý một chuỗi bài toán đô thị rất lớn, không chỉ đơn thuần là di dời nhà dân như cách nhìn bề mặt.
Trước hết là di dời hàng chục nghìn căn nhà ven kênh rạch, vốn tồn tại lâu năm trong điều kiện hạ tầng yếu và mật độ dân cư cao.
Song song đó là giải phóng mặt bằng, một khâu thường kéo dài và phức tạp vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi, sinh kế và chỗ ở của người dân.
Sau khi di dời, Thành phố phải bố trí nơi ở mới, đảm bảo người dân có chỗ ổn định thay thế, tránh phát sinh áp lực xã hội.
Tiếp theo là xây dựng bờ kè để xử lý tình trạng sạt lở, ô nhiễm và khôi phục khả năng thoát nước của hệ thống kênh rạch.
Cùng với đó là mở đường, nhằm kết nối lại các khu vực vốn bị chia cắt bởi kênh rạch và nhà ở tự phát.
Thành phố cũng hướng đến việc tạo công viên và không gian công cộng, biến những khu vực trước đây là “điểm đen đô thị” thành không gian xanh.
Cuối cùng là hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, thoát nước và giao thông, để đảm bảo khu vực sau chỉnh trang có thể vận hành ổn định và lâu dài.
Và quan trọng hơn là thay đổi cách sử dụng những khu đất từng nằm sát các tuyến kênh rạch.
Nếu triển khai đúng tiến độ, đến năm 2030, nhiều khu vực ven kênh rạch của TP.HCM sẽ có diện mạo hoàn toàn khác so với hiện nay.
Từ những khu dân cư lụp xụp, thiếu hạ tầng, Thành phố kỳ vọng hình thành các tuyến kênh được chỉnh trang đồng bộ với đường giao thông, cây xanh và không gian công cộng.
Đây cũng là lý do chương trình di dời 41.540 căn nhà được xem là một trong những chương trình chỉnh trang đô thị có quy mô rất lớn của TP.HCM trong giai đoạn 2026-2030.
Theo Nguyên Lân - Alochunha
